Dit zijn je rechten als je dwangzorg krijgt volgens de Wet Zorg en Dwang
17 maart 2026Heb je een verstandelijke beperking?
Of niet-aangeboren hersenletsel?
Of heb je dementie of andere geheugenproblemen?
Dan heb je recht om keuzes te maken over je zorg en je leven.
Dat heet het recht op autonomie.
Je mag niet zo maar zorg krijgen als je dat niet wilt.
Om jou te beschermen is er de Wet Zorg en Dwang (Wzd).
In dit artikel vertel ik je wat daar in staat.
En welke rechten je hebt.
Krijg je ggz-zorg die je niet wilt?
Dan val je onder een andere wet: de Wet verplichte ggz (Wvggz).
Die werkt iets anders.
Lees daarvoor mijn artikel over dwangzorg in de ggz.
Inhoud
Wat is dwangzorg?
Soms kun je door je beperking niet goed zelf keuzes maken over je zorg of je leven.
Zorgverleners kunnen daarbij helpen.
Soms krijg je dan zorg die je niet wilt.
Dat heet dwangzorg of onvrijwillige zorg.
Je kan dwangzorg thuis krijgen, op je dagbesteding of in een zorginstelling.
Er zijn verschillende soorten dwangzorg.
De Wet Zorg en Dwang zegt dat er 9 soorten dwangzorg zijn:
- Je krijgt medicijnen, eten, drinken of medische handelingen die je niet wilt.
- Je mag niet zo maar naar buiten of ergens heen.
- Je wordt opgesloten of gesepareerd.
- Je wordt extra in de gaten gehouden terwijl je dat niet wilt.
- De zorgverlener kijkt in je kleding of op je lichaam of je gevaarlijke of verboden dingen bij je hebt.
- De zorgverlener kijkt in je huis of je kamer of er gevaarlijke of verboden dingen zijn.
- De zorgverlener controleert of je alcohol of drugs hebt gebruikt.
- Je mag niet alles zelf beslissen over hoe je je eigen leven invult.
- Je mag minder of geen bezoek krijgen.
Wanneer mag je dwangzorg krijgen?
De wet zegt: je mag geen dwangzorg krijgen, tenzij het echt niet anders kan.
Het moet zo weinig mogelijk en zo kort mogelijk.
Het mag alleen als er anders iets heel ergs gebeurt, of bijna gebeurt.
Bijvoorbeeld:
- Jij of iemand anders kan doodgaan.
- Jij of iemand anders kan ernstig gewond raken.
- Jij of iemand anders kan grote problemen krijgen in het hoofd, met geld of met spullen.
- Jij of iemand anders wordt slecht verzorgd.
Of je kan niet meer goed meedoen in de samenleving. - Jij of iemand anders kan zich niet goed ontwikkelen.
- Iemand anders heeft te veel invloed, waardoor je niet veilig bent.
- Je doet iets waardoor anderen boos of agressief worden.
- Mensen of spullen zijn in gevaar.
Wat moeten zorgverleners éérst doen?
Voordat je dwangzorg krijgt, moeten zorgverleners eerst veel dingen doen:
- Ze moeten goed kijken naar jouw situatie.
- Ze moeten praten met jou, met mensen die jou kennen, én met mensen die verstand hebben van jouw zorg.
- Ze moeten zoeken naar andere oplossingen die geen dwang zijn.
- Ze moeten laten zien dat ze dit allemaal echt hebben gedaan.
De dwangzorg moet eerlijk en passend zijn
Zorgverleners moeten zorgen dat de dwangzorg:
- Niet te zwaar is voor het probleem.
- De minst strenge keuze is.
- Echt helpt en niet langer duurt dan nodig.
- Ze moeten bedenken hoe ze kunnen voorkomen dat het weer gebeurt.
- Ze moeten regelmatig opnieuw kijken of de dwangzorg nog nodig is.
- Bij zware dwangzorg of bij kinderen moeten ze dit nog vaker doen.
Het zorgplan
Als je dwangzorg krijgt, moeten zorgverleners een stappenplan volgen.
Dat heet een zorgplan.
Daarin staat welke zorg je krijgt en wanneer.
Dat gaat zo:
- De zorgverlener maakt afspraken samen met jou of je vertegenwoordiger.
Bijvoorbeeld: Hoe lang duurt de dwangzorg? en Wanneer kijken we het zorgplan weer na? - Jij of je vertegenwoordiger mag altijd zelf vragen om een nieuw gesprek over het zorgplan.
- Het zorgplan wordt minstens één keer in een half jaar bekeken.
Soms eerder, als er iets verandert of nodig is. - Is er geen afspraak gemaakt?
Of zijn mensen het niet eens?
Dan wordt het zorgplan binnen 3 maanden opnieuw bekeken.
De zorgverlener mag je zorgplan alleen overslaan in twee situaties:
- Er is nog geen zorgplan.
En er gebeurt iets plotseling en gevaarlijks.
(Een noodsituatie.) - Er gebeurt iets onverwachts.
Iets dat niemand kon weten toen je zorgplan werd gemaakt.
Je zorgverlener of zorginstelling heeft een Wzd‑functionaris.
Deze persoon let erop dat alles goed gaat en dat jouw rechten worden beschermd.
Krijg je thuis dwangzorg? Dan zijn er extra regels
Soms krijg je dwangzorg thuis of op de dagbesteding.
Daar gelden extra regels bovenop de gewone regels.
- Er moeten afspraken zijn over toezicht
- Er moet duidelijk zijn wie jou in de gaten houdt.
- Dit staat in je zorgplan.
- Er moeten afspraken zijn over hoeveel helpers er zijn
- In je zorgplan staat hoeveel medewerkers er moeten zijn om je zorg veilig te doen.
- Een deskundige moet bereikbaar zijn
- Er moet altijd iemand zijn die veel weet van de zorg.
- Deze persoon moet snel kunnen helpen.
- Bij nood of als er nog geen zorgplan is:
Onvrijwillige zorg mag alleen als de zorgverlener zegt:
- hoe het toezicht wordt gedaan,
- hoeveel helpers nodig zijn.
Extra regels voor de zorgorganisatie
De zorgorganisatie moet zelf ook goede regels maken voor dwangzorg thuis.
Ze moeten nadenken over vragen zoals:
- Waarom krijg je thuis dwangzorg? En niet in een instelling?
- Hoe houden we je veilig?
- Hoeveel helpers zijn nodig?
- Wat doen we als je tegenwerkt?
- Wie is bereikbaar voor hulp?
- Hoe voorkomen we dat zorgverleners te ver gaan?
Wat doe je bij problemen?
Ben je het niet eens met je zorg?
Zijn er problemen?
Begrijp je niet waarom je zorg krijgt?
Of wil je meer weten over je zorg?
Dan is het goed om deze dingen te weten:
- Je mag altijd vragen stellen over je zorg.
- Je zorgverlener moet jou begrijpelijke informatie geven over je zorg.
- Je mag altijd een klacht indienen.
- Je mag altijd vragen om een vertrouwenspersoon.
De vertrouwenspersoon kan:- Helpen bij het helder krijgen van het probleem.
- Informatie en uitleg geven.
- Vertellen wie verder kan helpen.
- Helpen om gesprekken te regelen tussen jou, je vertegenwoordiger en de zorgverlener.
- De gesprekken samen voorbereiden.
- Helpen bij gesprekken die gaan over dwangzorg.
- Helpen bij het schrijven van brieven of mails.
- Helpen als je een klacht wil indienen over je zorg.
Je vertrouwenspersoon werkt voor jou.
Niet voor je zorginstelling.
Je kan bij je zorgverlener vragen om een vertrouwenspersoon.
Je vertegenwoordiger kan ook vragen om een vertrouwenspersoon.
Op www.stemgever.nl vind je meer informatie over de vertrouwenspersoon.
Op www.dwangindezorg.nl vind je meer informatie over dwangzorg en je rechten.